Het Amerikaanse Palantir groeide in twee decennia uit tot het machtigste bedrijf ter wereld als het gaat om dataverzameling en dataverwerking. Maar het bedrijf houdt niet de schone schijn op met ‘we do no evil’. Palantirbaas Alex Karp is duidelijk: Palantir kan dodelijk zijn. De Palestijnen ervaren het dagelijks. Ook Nederland ging met Palantir in zee waarmee het systeem mogelijk in de Toeslagenaffaire is ingezet.
Foto: Pixabay
Data die kunnen doden
Palantir is stormachtig gegroeid. In 2004 door techmiljardair Peter Thiel opgericht wordt het in Denver (VS) gevestigde momenteel tot het machtigste databedrijf van de wereld gerekend. Haar inkomsten komen voor meer dan de helft van de Amerikaanse overheid. Denk daarbij aan het Amerikaanse ministerie van defensie, ministerie van justitie, diverse politiekorpsen, de belastingdienst (IRS), maar ook commerciële partijen zoals de fastfood keten Wendy’s.
Na het aantreden van Donald Trump als president en zijn beslissing om USD 500 miljard in data en AI te investeren schoot de koers van de aandelen van Palantir met meer dan 20% omhoog.
De basis voor haar bestaan is angst. Een van hun slogans is dan ook “Battles are won before they begin.”
CEO Alex Karp zegt over zijn bedrijf: “Palantir bestaat om te verstoren en we werken samen met de beste mensen in de wereld. Wanneer het nodig is zijn we er om vijanden af te schrikken en in bepaalde gevallen om hen te doden.” Karp denkt niet in termen van winnen of verliezen, maar in dominantie. Het bedrijf is volgens Karp gebouwd voor “slechte tijden”. En “slechte tijden zijn heel goed voor Palantir”. Angst en onzekerheid als verdienmodel. Het verklaart waarom de wereld nu al jaren in allerlei vormen van angst wordt gehouden, bange mensen zijn voor bedrijven als Palantir een goudmijn.
Dat klinkt niet als zomaar een databedrijf. Het is de digitale tak van de Amerikaanse defensie-industrie en daarmee onderdeel van het Amerikaanse militair industrieel complex.
Een belangrijk ‘angstevent’ was natuurlijk ‘9/11’ en vormde de aftrap voor astronomische overheidsbudgetten voor surveillance om herhaling van zoiets als ‘9/11’ te voorkomen. Dat de lezing van de overheid over deze gebeurtenis steeds minder geloofwaardig is, laten we hier buiten beschouwing. Het leidde, al een maand na de gebeurtenis, tot de invoering van de Patriot Act, waarbij de Amerikaanse overheid zichzelf ongekende bevoegdheden toekende om de gangen van alle Amerikanen te volgen.
Palantir, de glazen bol uit de Lord of the Rings
Peter Thiel is ook de oprichter van het betaalplatform PayPal. De verkoop bracht hem niet alleen USD 1,5 miljard, maar ook nieuwe ideeën. Bij PayPal had hij systemen gebouwd om fraude en criminaliteit op het spoort te komen. Want, zo zal hij gedacht hebben, als ik nu zoiets voor de hele wereld zou kunnen bouwen. Daarvoor richtte hij een nieuwe bedrijf op Palantir, vernoemd naar de glazen bol uit de Lord of the Rings waarmee de toekomst kon worden voorspeld. Op deze grondgedachte zijn de door Thiel ontwikkelde technieken gebaseerd. Thiel stelt dat het krachtige techniek is, maar ook gevaarlijk.
Thiel huurde als eerste Alex Karp in, de huidige CEO van Palantir, een studiegenoot op Stanford, afgestudeerd in computerwetenschap en wiskunde.
Het systeem dat Palantir ontwikkelt is een zoeksysteem dat zoekt naar patronen in onder meer gedragingen en voorkeuren van personen. Volgens Karp kan een bepaald patroon wijzen op “slecht gedrag”. Daarvoor zijn veel data nodig, heel veel. Verschillende aan personen gekomen data: financiële data, bezochte locaties, relaties, biometrische gegevens, gebruikte medicijnen, gezondheid, webbezoeken en alle andere denkbare data waarop Palantir de hand kan leggen: hoe meer verschillende data per persoon, hoe ‘nauwkeuriger’ de voorspelling kan worden.
Palantir is defacto een geheime dienst
Amper tien jaar na oprichting rekent Palantir de Amerikaanse justitie, de CIA, de NSA, de marine, de luchtmacht tot haar klantenkring. Waar Google nog heel lang beweerde ‘we do no evil’, was Palantir al direct duidelijk: haar doel is om de de zittende macht te beschermen tegen de bevolking en haar te helpen de ‘noodzakelijke’ oorlogen te voeren. In een interview werd Karp de vraag gesteld of hij met behulp van zijn software de opsporing en moord op Osama bin Laden heeft mogelijk gemaakt. Er volgde geen antwoord…
Palantir’s missie is om de VS en haar Westerse bondgenoten te ‘helpen’. De betrokkenheid van Palantir bij de oorlog tegen de Palestijnen is inmiddels geen geheim meer. Karp is duidelijk over de positie van zijn bedrijf: “We stand with Israël”. Op zijn LinkedIn account schreef hij: “De Raad van bestuur van Palantir zal volgende week in Tel Aviv bijeenkomen voor de eerste vergadering van het nieuwe jaar. Ons werk in de regio is nog nooit zo belangrijk geweest. En het zal doorgaan.”
Onlangs ondertekende Palantir een nieuw contact met het Israëlische ministerie van defensie om haar geavanceerde software in te zetten voor ‘oorlogsgerelateerde’ inzet. Het is geen geheim meer dat Palentir Israël helpt de oorlog tegen de Palestijnen doordat de software te treffen doelen aanwijst.
Een variant op deze dienstverlening is het opsporen van illegale immigranten in de VS. Tientallen miljoenen stroomden naar Palantir om Trump’s belofte om illegale immigranten uit te wijzen van data te voorzien.
Werkers bij Palantir krijgen van Karp vooraf de boodschap dat als je niet eens bent met de inzet van het bedrijf voor “legitieme activiteiten van de VS en haar bondgenoten in verband met oorlog” dat je beter niet bij Palantir kunt komen werken. Hetzelfde geldt voor Amazon (serverpark voor defensie) en Google (do no evil). Ook zij zetten, naar hun civiele activiteiten zich in voor geheime diensten en defensie. Wel heeft Google een militair programma gestopt waarna Palantir het programma overnam. Karp heeft geen scrupules: “Ik voel me prima bij de wetenschap dat Palantir niet populair is”. En dat is begrijpelijk omdat zijn klanten evenmin scrupules hebben en verdienen aan oorlog.
Ooit noemde Karp zijn producten een “kill chain”, maar stelde later dat dat een uitspraak was in privékring gemaakt. Als publieke uiting was deze uitspraak volgens zijn advocaten niet verstandig. Toch is de term verbonden aan intern ontwikkelde producten en diensten.
Trump zette deur open naar overname Amerikaanse overheid
Donald Trump werd gekozen met hulp van schatrijke techbazen, waarvan Elon Musk wel de bekendste is. In ruil kregen zijn vrijwel onbeperkte toegang tot de Amerikaanse overheden. Met het project DOGE werden vele duizenden ambtenaren ontslagen om de overheid ‘efficiënter’ te maken. Maar DOGE lijkt een overval van techbedrijven te zijn om via digitalisering greep te krijgen op het handelen van de overheid. Het team Trump wordt omringd door mensen uit de digitaliserings- en datasector. De campagne van Trump werd ook flink financieel door Peter Thiel, de oprichter dus van Palantir, ondersteund. Dat was zeker geen liefdadigheid, maar een entreeticket voor Palentir tot de Amerikaanse overheid. Het project DOGE werd die toegang. Naast Trump ondersteunde Thiel ook de nu vice-president Vance.
Met die toegang tot de Amerikaanse overheid wil Palantir uiteindelijk het centrale besturingssysteem overnemen. Het gaat daarbij om de belastingdienst, de gezondheidszorg en natuurlijk defensie en inlichtingendiensten. Voor de Amerikaanse burger betekent het dat vrijwel alle aan personen gekoppelde data aan deze datacowboys bekend zijn.
Palantir en haar partners komen zo in de gelegenheid om de Amerikaanse overheid over te nemen, de uitkomsten op het slagveld te bepalen en de individuele burger onder controle te krijgen. Technologie kan de democratie vervangen, zo is de heersende mening in de libertaire wereld van de techbazen. Als van iedere burger via data en AI bekend is wat hij of zij wil, heb je toch geen verkiezingen meer nodig, zo is hun stelling. Thiel zei dit in 2010 op een bijeenkomst van libertariërs. Het zijn anti-democratische krachten. Nu al kunnen we vaststellen dat, mede om andere redenen, de democratie aan het verdwijnen is.
Karp weet dat hij en zijn bedrijf beter dan de overheid zelf het naleven van wetten langs digitale weg kan afdwingen. Hoe meer de burger gekoppeld raakt aan digitale systemen, hoe meer dit soort partijen de dienst gaan uitmaken elke burger kan sturen.
Palantir is ook in Nederland actief
Palantir is al sinds 2011 actief in Nederland. Namens minister van Veiligheid en Justitie tekende Dick Schoof het contract met de Amerikanen. Het was de politie die het systeem als eerste in gebruik nam.
Tijdens Covid bood Palentir ondersteuning bij een ‘fieldlab’, zeg maar een praktijkproef ‘Zuid6′, zijnde zes veiligheidsregio’s in het zuiden van Nederland.
Hierover schreef het bedrijf een kort artikel op haar website.
Palantir verzamelde en integreerde voor dit doel openbaar toegankelijke gegevens uit een reeks bronnen, waaronder demografische en economische informatie, verkeers- en mobiliteitsgegevens en Covid-19-gegevens. Met deze dataverzameling kon de reactie op ‘de crisis’ worden gestuurd. Alle denkbare informatie werd verzameld, gecombineerd en geanalyseerd.
In onderstaande video wordt de werking uitgelegd.
Behalve kamervragen van D66 die in een brief wees op de bedenkelijke reputatie van Palantir, was er weinig ophef over de inzet van het bedrijf. Op de website van Palantir wordt Marc Nagelkerke van de Veiligheidsregio Zeeland geciteerd: “Voorafgaand aan Palantir moesten we handmatig gegevens verzamelen, wat meerdere uren per dag in beslag nam. Nu werken ons regionale operatieteam en de crisisorganisatie van de Veiligheidsregio op dezelfde gegevensbasis, waar we het meest actuele beeld kunnen zien en analyses en rapporten kunnen delen met andere veiligheidsregio’s.”
In onderstaand fragment uit de video blijkt hoever de dataverzameling ging.
Palantir zit ook diep in de Nederlandse politie en de NCTV. Zo heeft de politie geëxperimenteerd met data-analyse met behulp van Palantir. Deze proef ging schuil achter de naam ‘Raffinaderij’.
“Onder de naam “Raffinaderij” is een pilot gestart met als doel te ontdekken welke toegevoegde waarde er kan zitten in een geavanceerde analyse-omgeving. Hiervoor wordt onder andere het product Palantir gebruikt. Op dit moment zijn er drie thema’s waarvoor de pilot wordt ingezet. Dit levert niet alleen inzichten op over de te gebruiken IV-tooling, maar ook over de noodzakelijke expertise en organisatieontwikkeling. De pilot loopt tot halverwege 2017. Naar verwachting zal er blijvend behoefte bestaan aan een dergelijke voorziening.”
Het project stond onder leiding van Pieter-Jaap Aalbersberg, momenteel de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).
Verder is uit openbaar gemaakte documenten, waarvan 90% is gezwart, dit fragment van een interne mailwisseling van 4 augustus 2015 te lezen: “De bestelling van de servers ter voorbereiding van de Raffinaderij omgeving in [zwart] is goedgekeurd.
Zodra de servers binnen zijn komt Palantir helpen met de upgrade, inrichting etc.
Als [zwart] terug is van vakantie gaan we de bestelling voor de servers opstellen/laten goedkeuren/bestellen.”
Meerdere overheidsorganisaties werken met Palantir samen. Zo ook de Belastingdienst, de dienst die het toeslagenschandaal veroorzaakte door inzet van AI. Of daar ook Palantir voor is ingezet, in niet bevestigd. Er zijn geen harde, openbaar beschikbare bewijzen die een directe samenwerking tussen Palantir en de Nederlandse Belastingdienst bevestigen. De aanwijzingen zijn voornamelijk afkomstig van berichten op X zonder bronvermelding. Aangezien Palantir’s met diverse Nederlandse instanties werkt, zoals lokale politiekorpsen en in het bovenbeschreven ‘Fieldlab Zuid6’, is het niet uitgesloten dat er contact is geweest met de Belastingdienst, maar zonder officiële documentatie blijft dit speculatie.
Palantir verovert Europa
Met de ‘Gotham’ software is Palantir ook in Europa geslopen. Interpol maakt al sinds 2016 gebruik van deze software ter bestrijding van terrorisme, een veel gehoord argument om dit soort datasystemen op het publiek los te laten. Via het Nederlandse Capgemini deed Interpol al sinds 2012 zaken met Palantir. In Davos sprak Usula von der Leyen, president van de Europese Commissie vertrouwelijk met Alex Karp van Palantir. Sophie in ’t Veld schreef hierover een lang artikel.
Ook onderzoeker Cees van de Bos schreef hierover een uitgebreid artikel. Hij schrijft hierin onder meer:
“Vanaf 2011 zijn de uitgangspunten van fraude- criminaliteitsbestrijding fundamenteel gewijzigd. Men introduceerde datagedreven besluitvorming, ofwel ‘datadriven decision making’. In het kort komt het er op neer dat men verschillende databronnen koppelt en met behulp van computerprogramma’s (algoritmen) die gekoppelde databronnen analyseert. Het resultaat is een lijst met personen met daaraan gekoppeld een risico-inschatting op fraude of criminaliteit. De databronnen komen dan bijvoorbeeld van de belastingdienst, banken, zorginstellingen, telecom en openbare bronnen van internet zoals social media.”
Met de data van het RIVM heeft Palantir ook een ingang gekregen naar de Nederlandse gezondheidsdata, data die goud waard zijn voor de farmaceutische industrie.
In het Verenigd Koninkrijk is Palantir al een stap verder. Hier sloot het een megacontract met de NHS, het nationale instituut voor de gezondheidszorg. Volgens informatie van Palantir moet haar software “artsen, verpleegkundigen en andere NHS-professionals voorzien van nauwkeurige, tot op de minuut gerichte informatie. Veilig en veilig.”
Palantir ‘hielp’ de NHS ook bij het snel distribueren van de Covidvaccins. Het hele proces werd logistiek door Palantir aangestuurd.
Conclusie
Het is duidelijk dat Big Tech van de opgeklopte ‘pandemie’ heeft geprofiteerd en zich blijvend in de Europese en Amerikaanse overheden heeft genesteld. Steeds meer diensten maken zich afhankelijk van Palentir en haar partners. Data over onze gezondheid, onze bewegingen, onze relaties, onze politieke voorkeur, onze online uitlatingen, onze financiën komen of zijn allemaal in handen van Amerikaanse bedrijven die sterk met het militaire apparaat zijn verbonden. Data die ook in militaire zin relevant kunnen zijn.
We waren al ‘gewend’ aan het feit dat onze bankgegevens, zoals mutaties, via het SWIFT-systeem al sinds jaar en dag naar de VS gaan, alsook al onze vluchtgegevens. Hiervan is bekend dat de Amerikaanse NSA deze data analyseert.
Het beschermen van persoonlijke data is niet meer mogelijk. Onze data vliegen alle kanten op, alles wordt met alles verbonden, vanwege ‘onze veiligheid’, ‘onze gezondheid’. Maar erger is dat we de controle over de eigen data kwijt zijn en wat ermee wordt gedaan. De hiervoor relevante dames en heren houden er rare ideeën op na. Utopische vergezichten over de vervanging van de democratie door technocratie, de wens om de samenleving te controleren, manipuleren en binnen het voorgeschreven gareel te houden.
Technologie in handen van op macht en geld uit zijnde types is een grote bedreiging voor een bloeiende en vrije samenleving. Meer weerstand tegen deze ontwikkelingen en bewustzijn van de omgang met onze eigen data is dan ook hard nodig.
